Wat kun je doen tegen grensoverschrijdend gedrag op het werk?

Eindredacteuren die samen met Matthijs van Nieuwkerk bij De Wereld Draait Door werkten, gingen volgens de Volkskrant of mee in het grensoverschrijdende gedrag van Van Nieuwkerk, of ze werden zelf slachtoffer van de tirades van de presentator. Kun je als medewerker wel iets doen tegen dergelijk grensoverschrijdend gedrag van iemand die hoger staat in de hiërarchie?
‘Het is een situatie die voor veel mensen herkenbaar is. Zeker een leidinggevende kan in zijn of haar eentje de sfeer op de werkvloer negatief beïnvloeden’, zegt Helen Pluut, universitair hoofddocent bedrijfswetenschappen aan de Universiteit Leiden. Zij houdt zich onder meer bezig met groepsdynamiek en welzijn van medewerkers. Heerst er bij jou op het werk zo’n negatieve sfeer? Dan is het ten eerste belangrijk dat je beseft dat het de verantwoordelijkheid is van de organisatie om daar iets aan te doen, zegt Alie Kuiper. Zij ondersteunt organisaties bij het voorkomen en aanpakken van ongewenst gedrag. ‘Organisaties zijn verplicht om een veilig werkklimaat te creëren. Zoek als medewerker dus niet de schuld bij jezelf.’

Drie opties

Grijpt de organisatie niet uit zichzelf in? Dan zijn er volgens Kuiper en Pluut drie opties: de persoon zelf op zijn gedrag aanspreken, naar een leidinggevende stappen, of hulptroepen inschakelen. Niets doen uit angst dat je eruit gegooid wordt, is heel begrijpelijk, zegt Pluut. ‘Maar het is geen oplossing. Het geeft de persoon die zich misdraagt vrij spel. Het is precies de reden dat dit soort situaties jaren kunnen voortduren.’

Als de leidinggevende het probleem is

‘Het eerste waar je aan denkt, is hulp vragen aan je leidinggevende’, zegt Pluut. ‘Als dat een goede leidinggevende is, grijpt-ie in.’
Maar niet zelden is juist de leidinggevende het probleem. Pluut: ‘In dat geval adviseer ik om mensen te zoeken die het met je eens zijn en zich ook durven uitspreken.’ Lukt het om medestanders te vinden? Idealiter ga je dan het gesprek aan met degene die je grenzen overschrijdt. ‘Die persoon hoort feedback op zijn of haar gedrag te krijgen. Zo kan iemand het gedrag veranderen én later nooit zeggen dat-ie niet wist dat anderen het vervelend vonden’, zegt Pluut.
Kuiper adviseert vooral om steun te zoeken bij mensen hoger in de organisatie. ‘Uit onderzoeken blijkt dat het in drie op de vier gevallen negatieve gevolgen voor jezelf heeft als je je uitspreekt tegen het gedrag van iemand die hoger in de hiërarchie staat. Zorg dus dat je je gesteund voelt door mensen hoger in de organisatie, zodat jouw dappere actie niet als een boemerang bij je terugkomt.’

Hulptroepen zoeken

Durf je het niet aan om het gedrag aan te kaarten? Of heb je het geprobeerd en haalt het niets uit? Kuiper: ’Stap dan naar een vertrouwenspersoon, de OR, een bedrijfsarts of een klachtencommissie.’ Pluut vult aan: ‘Dat kan mogelijk ook anoniem.’
Verandert er niets? Zorg dan in elk geval dat mensen die het slachtoffer worden van dergelijke misdragingen er niet alleen voor staan, zeggen beide deskundigen.
Kuiper: ‘Loop na een scheldpartij naar het slachtoffer toe. Zeg: ik heb het gezien, het lijkt me heel naar voor je. Dat gevoel dat de ander dan heeft dat hij of zij er niet alleen voor staat, kan voor diegene een heel groot verschil maken.’
Sociale steun is heel belangrijk, zegt ook Pluut. Bijvoorbeeld van collega’s vrienden of een partner bij wie je je verhaal kwijt kunt. Het gevoel gesteund te worden, kan zelfs een burn-out of posttraumatische stressstoornis voorkomen. ‘Het is belangrijk om te horen dat dergelijk gedrag niet normaal is en dat het logisch is dat je daar last van hebt. Erover praten voorkomt ook dat je zelf meegaat in het negatieve gedrag.’

‘Topsportmentaliteit’ giftige term

Bij De Wereld Draait Door werd de harde cultuur een ‘topsportmentaliteit’ genoemd. Dat is volgens universitair docent Helen Pluut ‘giftig’. ‘Wat daarmee wordt gezegd: je moet supercompetitief zijn en het doel heiligt alle middelen. Hoe vaker zo’n term valt, hoe meer mensen het gaan geloven. En in de topsport wordt ook geschreeuwd, dus dan is het logisch dat dat hier ook gebeurt.’ Ze vervolgt: ‘Onder bepaalde druk zetten mensen hun eigen principes opzij en gaan ze gedrag overnemen waarvan ze denken dat het erbij hoort. Of waarvan ze denken dat het nodig is om aan de top te komen, omdat ze denken dat je je aan de top zo moet gedragen.’
Wees je bewust van de werkcultuur die heerst en de invloed die dat op je heeft, adviseert Pluut. Gaan mensen echt beter werken als er iemand tegen ze schreeuwt? Of heb je meer aan samenwerken en fouten mogen maken en daarvan leren? Pluut: ‘Het is niet makkelijk, we blijven groepsdieren, maar door daarbij stil te staan kun je trouw blijven aan jezelf.’

Bron: Intermediair