Tijdelijke stop op risicovolle toepassingen staalslakken
Op 21 juli 2025 heeft Staatssecretaris Thierry Aartsen van Openbaar Vervoer en Milieu de Tweede Kamer per brief geïnformeerd over een tijdelijke 'pauze' in het gebruik van staalslakken voor bepaalde toepassingen. Voorlopig mogen staalslakken niet worden toegepast.
De staatssecretaris stelt per direct een tijdelijke regeling in voor het gebruik van bepaalde staalslakken. Aanleiding zijn alarmerende signalen van onder meer ILT, RIVM en de Algemene Rekenkamer over gezondheids- en milieurisico’s bij toepassingen op of in de bodem. Specifiek gaat het om toepassingen van zogenaamde 'LD- en ELO-staalslakken' in lagen van meer dan een halve meter of op plekken waar direct contact met mensen mogelijk is, zoals speelplaatsen, fiets- en wandelpaden. Deze toepassingen worden tijdelijk verboden.
Vergunningplicht voor andere toepassingen
Voor overige toepassingen van niet-vormgegeven bouwstoffen met meer dan 20% staalslak geldt voortaan een vergunningplicht. Gemeenten worden hierbij betrokken, maar de minister blijft bevoegd om in bijzondere gevallen ontheffing te verlenen. Toepassing in oppervlaktewater (zoals in de Westerschelde) en gebruik in beton, asfalt of in mengsels met minder dan 20% staalslak blijven toegestaan. Hier zijn volgens onderzoek geen gezondheids- of milieurisico's aangetoond.
Onderzoek
Het RIVM onderzoekt op verzoek van het ministerie de eigenschappen van staalslakken, met speciale aandacht voor het pH-effect (basische uitspoeling, red) en de gevolgen van direct contact. Ook wordt gekeken naar alternatieve toepassingen en de effectiviteit van huidige regelgeving.
Eerdere rechtsoordelen
Om verwarring te voorkomen haalt het ministerie alle oude 'rechtsoordelen' over afvalstatussen – de vraag was of een materiaal als bouwstof of als afval kon worden gezien en daarmee onder bepaalde regels moest vallen – van de website. Deze adviezen hadden geen juridische status en werden soms onterecht als bindend geïnterpreteerd.
Vooruitblik en EU-procedure
De tijdelijke regeling geldt een jaar en kan met zes maanden worden verlengd. Tegelijk wordt de maatregel aan de Europese Commissie voorgelegd in het kader van REACH. Afhankelijk van hun oordeel kan dit leiden tot een bredere EU-maatregel. Op dit moment noemt staatssecretaris Aartsen de termen vergunningplicht, meldplicht en registratieverplichting. De NSC en PVV-fracties in de Tweede Kamer dringen aan op inventarisatie en op een plan om staalslakken op te ruimen.
Betrokkenheid bedrijfsleven en overheden
Bedrijven, medeoverheden en andere stakeholders worden actief betrokken bij vervolgstappen en het ontwikkelen van structurele maatregelen. Ook wordt verkend of uitbreiding binnen het Kwalibo-stelsel wenselijk is (het publieke private stelsel van kwaliteitsborging bodembeheer bij zogenaamde secundaire bouwstoffen).
Volksgezondheid en arbeidsveiligheid
Over veilig gebruik van staalslakken wordt al lang getwist. Wat onderzoek bemoeilijkt is dat niet of onvoldoende is bijgehouden op welke plaatsen staalslakken in de afgelopen decennia zijn toegepast. Het is een steenachtig restproduct van de staalfabricage bij Tata Steel dat als (voordelige) bouwstof wordt gebruikt, bijvoorbeeld onder wegen of als toeslagmateriaal of vulstof in beton. Als het in dikke lagen onvoldoende afgedekt of ingepakt wordt gestort, kunnen alkalische reacties optreden en treedt uitspoeling naar de bodem op. Vooral op kalkarme zandbodems kunnen effecten voor het milieu en het bodemleven ernstig zijn. Ook gezondheidsschade bij mensen is mogelijk, bijvoorbeeld aantasting van de slijmvliezen door fijnstof (zowel mechanische schade aan haarvaten als etsende (bijtende) werking): bloedneuzen en geïrriteerde ogen. Afhankelijk van de omstandigheden, de aard van het materiaal en de verwerkingswijze is adem- huid en oogbescherming noodzakelijk bij de ver- of bewerking van staalslakken.
