'Tata Steel-terrein grootste bron van PAK en metalen in de IJmond'

In de omgeving van staalfabriek Tata Steel in IJmuiden wordt meer uitstoot gemeten dan het bedrijf zelf rapporteert, meldt het RIVM. Dat kan door bewuste of onbewuste fouten van Tata Steel komen, maar er kunnen volgens het gezondheidsinstituut ook andere oorzaken zijn.

Voor fijnstof kwamen de metingen voldoende overeen, maar de hoeveelheden polycyclische aromatische koolwaterstoffen (PAKs) en metalen, allebei schadelijk voor de gezondheid, zijn veel groter dan uit de rapportages blijkt. Zo mat het RIVM zes keer meer looduitstoot en op sommige plekken tot duizend keer meer benzoperyleen, een stof die wordt gevormd bij de verbranding van onder meer fossiele brandstoffen.

Het RIVM benadrukt dat dat niet per se betekent dat Tata Steel, bewust of onbewust, aan onderrapportage doet. 'Dat kan een van de oorzaken zijn, maar er zijn nog andere mogelijkheden', verduidelijkt onderzoeker Janneke Elberse. Volgens haar kan een deel van die extra uitstoot ook afkomstig zijn van onderaannemers op het terrein van Tata Steel. Die zijn niet verplicht hun uitstoot te registreren.
Een andere optie is dat niet van alle stoffen de juiste bron werd bepaald. Ook kunnen stoffen opwaaien door de wind, waardoor ze opnieuw gemeten worden in de lucht of op de grond. Om te bepalen waar het probleem ligt, vraagt het RIVM om meer data over de uitstoot van PAKs en metalen op het terrein van Tata Steel.

Wat het gezondheidsinstituut wel heel duidelijk heeft kunnen vaststellen, is dat Tata Steel de grootste uitstoter is van PAKs en metalen in de regio IJmond. Die regio behelst IJmuiden, Wijk aan Zee, Beverwijk en Velsen-Noord. Het precieze aandeel van Tata Steel in de uitstoot is echter onduidelijk. Ook bijvoorbeeld schepen, verkeer en een aantal natuurlijke bronnen stoten deze stoffen uit.

'Onderrapportage absoluut niet onze bedoeling'

Tata Steel begrijpt naar eigen zeggen niet waar de discrepantie vandaan komt en wil daarover in gesprek met het RIVM. 'We willen dit zo snel mogelijk uitzoeken, want het is absoluut niet de bedoeling om te onderrapporteren', zegt Hans van den Berg, CEO van Tata Steel Nederland.
Het bedrijf kondigde eind vorig jaar aan dat het zijn looduitstoot tegen 2023 met 70 procent wil verlagen vergeleken met 2019. De uitstoot van PAKs zou dit jaar gehalveerd moeten worden ten opzichte van 2019. 'Daarvoor is het natuurlijk belangrijk om te weten of die uitstootrapportage juist was', zegt Van den Berg. Als zou blijken dat er bepaalde zaken niet kloppen, zal Tata Steel daar snel op reageren en eventueel forsere maatregelen nemen.

Afsluiting drieluik

Dit is het derde en laatste onderzoek naar stoffen en gezondheid in de IJmond, dat door het RIVM is uitgevoerd in opdracht van de provincie Noord-Holland. In 2021 concludeerde het RIVM dat de hoeveelheid PAKs en lood in het neergedaalde stof in de leefomgeving ongewenst is voor de gezondheid, vooral van kinderen. Eerder concludeerde het RIVM ook al dat er in de IJmond meer acute klachten gemeld worden bij de huisarts en de luchtkwaliteit vaker matig tot onvoldoende is. De uitkomsten van het huidige onderzoek hebben op deze conclusies geen invloed. De drie onderzoeken samen geven antwoord op de vragen van bewoners over de invloed van aanwezige stoffen op de kwaliteit van hun leefomgeving.

Reacties

'Dit gat tussen de gemeten waardes en de berekende is het meest opvallend', zegt Linda Valent van de Dorpsraad. 'Die data is door Tata Steel zelf aangeleverd. Als dat niet overeenkomt met de werkelijkheid, worden we allemaal met een kluitje in het riet gestuurd.'
'Wij vertrouwen Tata Steel al heel lang niet meer en dit rapport bevestigt dat er in ieder geval rook is', reageert Sanne Walvisch van Stichting Frisse Wind.nu, een drijvende kracht achter een rechtszaak tegen het staalbedrijf. Volgens advocaat Benediqte Ficq van Frisse Wind.nu is dit rapport in lijn met datgene waar bewoners bang voor zijn. Namelijk dat er niet goed of onvoldoende wordt gerapporteerd door Tata Steel.

Verantwoordelijk gedeputeerde Jeroen OIthof van de provincie Noord-Holland: 'Ik maak mij zorgen over het verschil tussen de hoeveelheid gemeten PAK en metalen en de berekende concentraties op grond van emissieregistratie. Ik ga samen met de IJmondgemeenten in gesprek met het Rijk over de aanbevelingen van het RIVM om de emissieregistratie te verbeteren.'
Ook zegt de provincie de vergunning van Tata Steel waar mogelijk aan te scherpen. De vraag of het huidige stelsel van emissieregistratie voldoet, ligt volgens de provincie bij het Rijk.

In een reactie zegt staatssecretaris Heijnen van Infrastructuur dat ze Tata aan de snelheid in de verbeteringen zal houden die het bedrijf zelf heeft voorgesteld. 'Dat de luchtkwaliteit slecht was, wisten we al, maar nu is wel duidelijk dat Tata daar voor een belangrijk deel verantwoordelijk voor is.'
Volgens Heijnen komen er dit jaar twee meetmomenten, waarop het ministerie objectief wil vaststellen wat de vorderingen zijn die Tata maakt. De eerste meting is voor de zomer, de tweede aan het eind van het jaar.
De staatssecretaris benadrukt verder dat voor het toezicht en de handhaving vooral de provincie aan zet is. Het ministerie wil wel de provincie ondersteunen zodat de controles ook goed gebeuren.
Heijnen wil er nog met Tata en met het RIVM over praten hoe het kan dat het instituut hogere concentraties metalen en kankerverwekkende stoffen ziet dan het verwachtte op basis van cijfers van het bedrijf zelf. Ze gaat binnenkort niet alleen met Tata zelf om de tafel, maar ook met de provincie en omwonenden.

Bronnen: RIVM, NOS en NU.nl