Loodgieters vrijgesproken van schuld aan dood door uitoefening van hun beroep

Twee loodgieters uit Harderwijk zijn na een uitspraak van de Hoge Raad van 27 maart definitief vrijgesproken van schuld aan een koolmonoxidevergiftiging die twee levens heeft geëist. Het OM vond dat ze dermate slecht werk hadden geleverd bij de montage van een hoogrendementsketel dat er sprake was van roekeloosheid.

Op 21 januari 2013 vond de politie een dode man in een recreatiewoning op Bungalowpark Flevo-Natuur in Zeewolde. De opgeroepen huisarts constateerde een natuurlijke dood. De zoon van de overleden man verbleef de nacht erna in dezelfde woning, om de uitvaart van zijn vader te regelen. Op 22 januari werd ook hij dood aangetroffen. Nu werd de oorzaak helder: koolmonoxide.

Roekeloze beroepsuitoefening
Onderzoek wees uit dat de oorzaak lag bij een hoogrendementsketel. Die was geïnstalleerd door, alweer, een vader en een zoon. De vader dreef de eenmanszaak die ervoor verantwoordelijk was, de zoon had het eigenlijke werk gedaan. De situatie die de onderzoekers aantroffen, vertoonde zoveel gebreken dat de zoon als verdachte van een strafbaar feit werd aangemerkt en zijn vader als medeverdachte. Dat strafbare feit was "het medeplegen van dood door schuld in de uitoefening van enig ambt of beroep" (artikel 307 en 309 van het Wetboek van Strafrecht). Het OM noemde hun handelwijze "roekeloos, in elk geval zeer, althans aanmerkelijk, onvoorzichtig en/of onoplettend en/of onachtzaam en/of nalatig".
Dat verwijt van "roekeloosheid" wordt niet snel gemaakt, omdat aan de bewijslast hoge eisen worden gesteld. In de vorige editie van deze nieuwsbrief is daaraan aandacht besteed (zie: Grapperhaus gaat preciezer omschrijven wat roekeloos is), naar aanleiding van het feit dat minister Grapperhaus er iets aan wil doen, maar vooralsnog alleen in de Wegenverkeerswet.

Knoeiwerk
Nu was de situatie die de onderzoekers aantroffen, en wat ze daarna met hulp van deskundigen vaststelden, wel van dien aard dat het verwijt van roekeloosheid voor de hand ligt. Verdachte noch medeverdachte hadden de handleidingen van de fabrikant gelezen. Er was gebruik gemaakt van een niet-functionerende rookgasanalysemeter. De rookgasafvoer was gebeugeld met één beugel in plaats van twee, zoals had gemoeten. En die beugel zat vast met één schroef in plaats van twee, zoals had gemoeten. Er stond spanning op het hele zaakje en daardoor was een kier ontstaan, de rookgasafvoer hing er open bij. En alsof dat alles niet genoeg was, stond de ketel niet ingesteld op propaangas, zoals had gemoeten, maar op aardgas. Het resultaat was een extreem hoge productie van koolmonoxide, en al die koolmonoxide kon zich in de woonkamer daarnaast verspreiden.

Verweer
En toch kwam het gerechtshof in 2016 tot vrijspraak. De verdachten hadden dat te danken aan het feit dat zij steeds bij hun verhaal zijn gebleven dat de zaak wél keurig netjes was gemonteerd toen zij ermee klaar waren. Het Hof constateerde dat ook ingeschakelde deskundigen geen bewijs hadden geleverd dat hun verhaal onderuit haalde. Daarbij draaide het uiteindelijk om het feit of er twee schroeven waren gebruikt, zoals de verdediging stelde, of slechts die ene die onderzoekers hadden aangetroffen. Daardoor blijft onopgehelderd of er na montage nog een onbekende andere oorzaak is geweest waardoor de rookgasafvoer zo in het ongerede is geraakt. Het feit dat voorschriften niet zijn gelezen, een ondeugdelijke meter is gebruikt, en het apparaat niet juist was ingesteld, maakt verdachten nog niet schuldig aan het ten laste gelegde feit.
De Hoge Raad neemt dit oordeel over. De uitspraak vermeldt dat in cassatie niet kan worden ingegaan op de juistheid van de eerder vastgestelde feiten, dat is het werk van het gerechtshof. De Hoge Raad stelt alleen vast dat de beslissing van het hof in de gegeven situatie "niet onbegrijpelijk" is en dat de wet goed is toegepast.

Schroefje
Met deze afronding is opnieuw duidelijk dat het soms niet meevalt om onverantwoordelijke cowboys veroordeeld te krijgen. Ook als de gebreken die wél bewezen zijn, in de ogen van menige leek wel degelijk het predicaat "roekeloos" verdienen. Temeer omdat het hier niet om doe-het-zelvers ging, maar om professionals.
Van belang is wel dat het hier niet gaat om problemen bij het bewijzen van roekeloosheid. Wat hier is misgegaan, is het bewijzen van het hele causale verband tussen het handelen van ene vader en zoon enerzijds, en de dood van de andere vader en zoon anderzijds. Het hing letterlijk op één schroefje.
Uit de stukken valt niet op te maken wat de juridische positie is, strafrechtelijk en/of civielrechtelijk, van de eigenaar van het recreatieterrein. Er staat alleen in te lezen dat de ingeschakelde eenmanszaak geen erkend gawalobedrijf (Gas, Water en Loodgieter) was. Maar wie de stukken leest, moet wel concluderen dat het recreatiepark kennelijk ook geen nacontrole of periodieke inspecties heeft gehouden. Want de situatie zoals die is aangetroffen, had zo geen uur mogen bestaan.