Intern onderzoek Defensie in Dossier Schaarsbergen schoot tekort

Op de Oranjekazerne in Schaarsbergen werd gepest, geïntimideerd en er was seksueel geweld. Het interne onderzoek van Defensie naar deze incidenten schoot echter ernstig tekort, concludeert de Commissie Sociaal Veilige Werkomgeving Defensie in haar tussenrapportage Dossier Schaarsbergen.

Zo constateert de commissie, onder leiding van hoogleraar sociale psychologie Ellen Giebels, dat de samenstelling van de commissie die het interne onderzoek leidde niet onafhankelijk was. Er zat iemand in die de verdachten zou kennen. Ook heeft de commissie belangrijke aanwijzingen rond structureel pestgedrag niet onderzocht.

Volgens de commissie had de interne commissie sowieso breder onderzoek moeten doen. Er zijn nu alleen gesprekken gevoerd met de betrokkenen en er is niet voldoende bewijsmateriaal verzameld of gebruikt. Daarnaast startte het onderzoek zonder dat er een ondertekend besluit lag, dat is volgens de defensie-procedures noodzakelijk. De datum waarop ondertekend is, werd zelfs achteraf aangepast. Ook ontbreken er in het dossier belangrijke stukken die door de militairen die de melding hebben gedaan zijn aangeleverd.

Esprit de corps
Staatssecretaris Visser zei in de Tweede Kamer dat dergelijke rituelen belangrijk zijn voor de saamhorigheid bij legeronderdelen. SP en PvdA willen dat er einde komt aan deze gebruiken en verwijzen naar de uit de hand gelopen ontgroeningen bij de Luchtmobiele Brigade in Schaarsbergen. Militairen verklaarden dat ze zijn mishandeld, aangerand en verkracht.

Visser maakt een onderscheid tussen inwijdingsrituelen en ontgroeningen, waarbij gescholden en vernederd wordt. Die zijn verboden bij Defensie. De hoogste militair, de Commandant der Strijdkrachten, heeft regels voor inwijdingen opgesteld. Volgens de staatssecretaris voldoen alle rituelen aan die regels.
Visser kreeg in het debat steun van regeringspartijen VVD en CDA. Kamerlid Bruins Slot van het CDA wil ook vasthouden aan functionele inwijdingsrituelen, die bijdragen aan het 'esprit de corps'. "Je moet weten wat de geschiedenis van je onderdeel is, het regimentslied kennen."
VVD'er Bosman werd bij wijze van inwijding bij de luchtmacht in het water gegooid. "Gedoopt. Ik vond dat een eervol moment. Ik zou het jammer vinden als dat verdwijnt."
Het kabinet wil dat laatste dus ook niet. Maar inwijdingsrituelen mogen volgens Visser nooit een excuus zijn voor pesten of normoverschrijdend gedrag. "Dat is Defensie-onwaardig."

Ander werkklimaat vereist
"Bij Defensie moeten onafhankelijke commissies komen. De interne commissies van Defensie onderzoeken signalen niet of vegen ze onder de mat." Dat zegt Anne-Marie Snels, voorzitter van de militaire vakbond AFMP. "Iedereen dekt elkaar, iedereen is bang voor de boven hem gestelden. Je moet de veiligheid van de werknemers meer borgen", vindt Snels.
Volgens de vakbondsvoorzitter moet de cultuur bij Defensie veranderen. "Ontgroening met geweld en vernedering is niet normaal. Het gaat alle grenzen en fatsoensnormen te buiten. Van dat gedrag moeten we af."
Er zijn inmiddels - ook door de uitzendingen van Nieuwsuur - veel meer klachten binnengekomen bij de AFMP. "Van jonge mannen en van hun ouders. Heel veel klachten die eerder onder tafel bleven."
De vakbond pleit voor een ander werkklimaat. "Als het leger een bedrijf zou zijn, was het allang failliet geweest."

Bronnen: Rijksoverheid en NOS