Groeiende dreigingen vragen om snelle actie

De wereld is de afgelopen vier jaar sterk veranderd. Daardoor staat de nationale veiligheid van het Koninkrijk der Nederlanden steeds meer onder druk. Dit blijkt uit de Rijksbrede Risicoanalyse 2026. Spanningen tussen landen, digitale dreigingen, economische risico’s en de gevolgen van klimaatverandering stapelen zich op. Om hier beter tegen bestand te zijn, moeten de overheid en de samenleving dringend keuzes maken.

De Rijksbrede Risicoanalyse verschijnt elke vier jaar. Het rapport vormt een belangrijke basis voor het bijwerken van de landelijke Veiligheidsstrategie. Aan de hand van realistische voorbeelden van mogelijke crisissituaties brengt het rapport de dreigingen en kwetsbaarheden van het Koninkrijk in kaart.

Verschillende dreigingen komen samen

Volgens de analyse zijn er steeds meer soorten dreigingen voor de nationale veiligheid. Ook hangen deze dreigingen steeds vaker met elkaar samen. Het gaat zowel om dreigingen die bewust worden veroorzaakt als om risico’s zonder opzet.
Door toenemende conflicten tussen landen komen internationale regels en afspraken onder druk te staan. Landen gebruiken niet alleen militaire middelen om druk uit te oefenen. Ze maken ook gebruik van de economische, technologische en politieke afhankelijkheid van andere landen.
Daarnaast zijn er risico’s zoals pandemieën, extreme hitte, droogte, overstromingen en orkanen in het Caribische deel van het Koninkrijk. Volgens de analyse volgen deze risico’s elkaar door klimaatverandering sneller op en hangen ze steeds meer met elkaar samen.
Het rapport waarschuwt ook voor situaties waarin meerdere crises tegelijk plaatsvinden. Een voorbeeld van zo’n combinatie van dreigingen staat in het themarapport over de duistere kanten van Big Tech (pdf).

Keuzes uitstellen maakt Nederland kwetsbaarder

Nederland heeft eerdere crises, zoals de coronapandemie en de energiecrisis, relatief goed doorstaan. Toch neemt de kwetsbaarheid van het land sneller toe dan het vermogen om risico’s op te vangen.
Daarom adviseren de opstellers van het rapport het kabinet om op drie gebieden actie te ondernemen.

1. Het kabinet moet de economische en technologische afhankelijkheden die risico’s opleveren snel verminderen.
2. Ook moet het kabinet ervoor zorgen dat mensen zich beter kunnen redden tijdens een crisis en elkaar beter kunnen helpen.
3. Daarnaast zijn keuzes nodig over samenwerking met andere landen en over de inzet van beperkte middelen. Deze keuzes zijn volgens het rapport niet te vermijden.

Als het kabinet deze belangrijke keuzes uitstelt of niet maakt, komt de nationale veiligheid direct in gevaar.

Experts van het Analistennetwerk Nationale Veiligheid (ANV) hebben de analyse opgesteld. Dit deden zij in opdracht van de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV). Het netwerk bestaat uit het RIVM, TNO, Instituut Clingendael, SEO Economisch Onderzoek, de AIVD en de MIVD.

Bronnen: RIVM, SEO Economisch Onderzoek en NCTV (pdf)