'Er is zoveel angst rondom asbest dat vaak iedere vorm van nuchterheid verdwijnt'

Een grote rookpluim en het knappende geluid van brekende (golf)platen. Dat is wat je hoort en ziet als je naar beelden van de recente brand in Twello kijkt. Het knappende geluid - vaak een indicatie voor de aanwezigheid van asbest - lijkt te verraden wat later wordt vastgesteld: asbestvezels zijn vrijgekomen. Zulke asbestincidenten zijn - naast verwering van daken - een ander risico dat het Rijk met het asbestdakenverbod per 2024 probeert in te dammen. Maar hoe groot is dat risico?

Een tipgever meldt zich. Hij werkt al ruim dertig jaar bij de brandweer en komt regelmatig asbest tegen bij branden waarvoor hij opgeroepen wordt. "Vooral bij branden van oudbouw, loodsen en gebouwen uit de industrie komen we regelmatig asbest tegen. Afhankelijk van het risico hebben we verschillende protocollen waar we ons netjes aan houden." Hoe gaat dat dan precies?

Protocol
Bij brand kunnen asbestvezels en flinters door de wind worden verspreid. Hoe ver vezels zich verspreiden, hangt onder andere af van de wind. In de praktijk blijken vezels meestal binnen de eerste vijfentwintig tot vijftig meter te blijven. Om vast te stellen of bij een brand daadwerkelijk asbest is vrijgekomen, wordt de hulp van een zogeheten Adviseur Gevaarlijke Stoffen (AGS) ingeroepen. Met speciale apparatuur meet de AGS of er asbest is vrijgekomen en maakt een eerste inschatting van de omvang van het gebied dat met asbest verontreinigd is.

Een onafhankelijke asbestdeskundige bepaalt vervolgens officieel de grootte van het verspreidingsgebied en adviseert welke maatregelen getroffen moeten worden. Aan de hand daarvan beslist de burgemeester uiteindelijk welke maatregelen dat zullen zijn. Menno van Duin, lector van het Instituut voor de Fysieke Veiligheid, zet wel zijn vraagtekens bij deze ‘onafhankelijke’ asbestdeskundigen. Zo zijn er voorbeelden waarbij belanghebbende private experts veel strengere - en duurdere - maatregelen voorstelden dan deskundigen van de brandweer en andere publieke instanties.  

Brand in Roermond
Eén van de meest bekende asbestincidenten is de brand in Roermond van december 2014. Tweeduizend vierkante meter aan asbesthoudend dak van een grote loods staat in lichterlaaie en de brand ontwikkelt zich snel. Er blijken asbestvezels vrij te zijn gekomen en het risicogebied is groot. Het gevolg is een ruim drie dagen durende noodverordening waardoor een groot deel van de binnenstad onbereikbaar is, winkels en twee basisscholen gesloten zijn en bewoners die het gebied willen verlaten langs speciale ontsmettingspunten moeten. Omvangrijke maatregelen, maar voor welk gezondheidsrisico?

Nihil gezondheidsrisico
Volgens Van Duin is het gezondheidsrisico bij een eenmalige asbestblootstelling, zoals bij branden waarbij asbest vrijkomt, vrijwel nihil. "Bij een brand kan weliswaar een grote hoeveelheid aan asbestvezels vrijkomen, maar die worden verspreid over zo’n enorme ruimte, dat de concentratie aan asbestvezels en daarmee het risico verwaarloosbaar klein is voor omwonenden. Het wordt pas een gevaar wanneer die asbestvezels in een kleine en afgesloten ruimte komen, zoals bijvoorbeeld een huis. Maar er zijn weinig voorbeelden waaruit blijkt dat dat nu een groot probleem is." 

'Asbestpsychose'
Van Duin heeft het zelfs over een asbestpsychose. "Er is zoveel angst rondom asbest dat vaak iedere vorm van nuchterheid verdwijnt. Bij de brand in Roermond waren al vergaande maatregelen getroffen zonder dat er inzicht was hoeveel asbestvezels daadwerkelijk waren vrijgekomen." Die angst rondom asbest wordt ook gevoed door de manier waarop media omspringen met asbestincidenten. "Woorden zoals
'asbestbesmetting' of 'asbestramp' klinken bijvoorbeeld al dramatisch," aldus Van Duin.

Daarnaast draagt het beeld van mannen in witte pakken ook bij aan dit angstbeeld en blijkt de associatie van deze witte pakken met acuut gevaar voor de omwonenden lastig te ontkrachten. "In tegenstelling tot omwonenden worden werknemers van asbestsaneringsbedrijven dagelijks aan grotere hoeveelheden asbestvezels blootgesteld. De Arbowet verplicht hen daarom ook tot het dragen van beschermende kleding, maar deze redenering gaat er bij omwonenden niet zo makkelijk in," zo legt Van Duin uit.  

Nuchterheid
Doordat het gezondheidsrisico van een brand waarbij asbest vrijkomt verwaarloosbaar klein is, vindt Van Duin dat nuchterheid boven angst moet regeren. Er moet dan ook beter gekeken worden welke maatregelen daadwerkelijk nodig zijn. Ook pleit hij ervoor dat een onafhankelijke partij een grotere rol krijgt bij het inschatten van het risico van asbestvezels tijdens en na een brand.

Bron: DeMonitor