Ik zat eens even te brainen over breinen en veiligheid: Als we kijken naar het puberbrein dan is deze nog volop in ontwikkeling. De emotionele kant groeit tijdens de pubertijd sneller dat de rationele kant. Wat betekent dat een puber (of adolescent) stemmingswisselingen heeft, chaotisch kan zijn en soms impulsief gedrag vertoont (het bekende “eerst doen, dan denken”). Tel hierbij op dat ze zich losmaken van hun ouders (en van school en wellicht gezag), en bezig zijn met het ontwikkelen van hun eigen ego waardoor ze regels en afspraken nakomen lastiger vinden. Dat is geen onwil, maar een hormonale kwestie, en eigenlijk heel normaal.

De verbindingen in een puberbrein zijn nog niet allemaal gemaakt of liggen nog niet op de goede plek. Door al die hormonen en ontwikkelingen is het voor een puberbrein bijna onmogelijk om daarbij ook nog eens aan de veiligheid te denken. Ze kunnen door het puberbrein roekeloos zijn, zich afzetten tegen de regels en afspraken, of in hun eigen chaos de regels simpelweg even vergeten. Door dat gebrek aan ervaring heb je als puber meestal nog geen arbeidsongeval (van dichtbij) meegemaakt of zelf je neus hard gestoten, waardoor je minder of geen angst voor gevaar kent. Het risico voor de veiligheid zit hem hierin dat de puber zich onaantastbaar kan voelen. Die zak van 50 kilo? Ah, die pak ik wel even. Persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM) zoals een helm dragen? Dat is niet stoer. Vallen van een dakrand? Nee joh, ik let wel op! Ik noem dat het Superman-effect. Een puber die zich op jouw arbeidsplaats superman voelt, is een risico. De ontwikkeling van een puberbrein kan in sommige gevallen duren tot een jaar of 25. Aan de andere kant zijn het de jonge hersenen die nieuwe dingen snel oppakken. Je kan dit brein nog heel veel leren! En misschien ook stimuleren dat de verbindingen niet alleen op de goede plek liggen, maar ook de juiste zijn.

Als we kijken naar het brein tussen de 25 en 60 jaar, kijken we naar een brein dat veiligheid serieuzer neemt. Deze doelgroep heeft gemiddeld genomen meer (financiële) verantwoordelijkheden, kinderen thuis en grote kans dat deze leeftijd al eens een arbeidsongeval van dichtbij heeft meegemaakt of ervan gehoord heeft. De drang om in leven te blijven en voor het gezin te zorgen is groot: voorzichtigheid geboden dus. Deze leeftijd is al meer opgegroeid met PBM en technische hulpmiddelen.

De laatste jaren is er meer aandacht voor (arbeids-)veiligheid waar zij mee opgegroeid zijn (denk bijvoorbeeld aan de autogordel in 1975). Deze leeftijd heeft het eigen ego al ontdekt en bestendigd, zij hoeven niet meer zo nodig tegen de regels in. Het gebruiken van apps of andere technische ondersteuning kunnen ze, want ze zijn opgegroeid met een computer en een mobiele telefoon.

Dan hebben we nog de oudere werknemer, de 60-plusser. Deze leeftijd is opgegroeid in de tijd dat er nog niet zoveel bekend was over risico’s en gevaren op de werkvloer, dat er bijna geen PBM waren en uit de tijd van ”Niet lullen, maar pellen”. Je deed je werk, ongeacht wat dat inhield voor jezelf. Zij zien het nut van PBM niet zo, want: “ik doe het al 40 jaar zo en ik ben er ook nog steeds”. Technische hulpmiddelen gebruiken is wellicht spannend als je daar computerkennis voor nodig hebt. En ook bij deze leeftijd geldt: het gebruiken van PBM druist in tegen het stoere-mannen-beeld dat je moet hebben bij bijvoorbeeld een bouwvakker of een automonteur. Deze doelgroep hoeft ook niet zo lang meer tot ze mogen stoppen met werken, dus ach, het kan nog wel even zo, toch? Deze doelgroep nog nieuwe dingen aanleren is geen makkie. Ook hier zie je een klein beetje het superman-effect terug, het gevoel van onaantastbaar zijn: het is immers vaak genoeg goed gegaan!

Wat mij dan vaak verbaast als je de doelgroepen zo naast elkaar zet is het volgende: we kiezen er regelmatig voor om de jonge superman op te laten leiden door de oude superman. Door de 60-plusser die wat last heeft van zijn rug of zijn knieën en het daardoor wat kalmer aan moet doen, maar uiteraard ook omdat die 60-plusser bomvol ervaring zit. Die ervaring is onbetaalbaar! I know! Maar grote kans dat die ervaring stukjes mist over PBM, veilig werken en de gevaren op de werkvloer. Hoe zit dat bij jouw organisatie? Hoe borg je bij deze verschillende breinen niet alleen de kennis en kunde over het vak, maar ook over veiligheid?

Even een uitstapje naar nog een ander type brein: het brein van een expert zoals een brandweerman (of vrouw). Zij hebben bijzondere breinen die net even anders werken dan de onze. Bij het brein van de getrainde brandweerman werkt de frontale kwab in combinatie met de kleinere amandelkern die daarachter ligt anders dan bij de niet-brandweerman. Hun amandelkern, het gedeelte waar je angst zit, wordt bij hen juist actiever wanneer ze een gevaar zien. De amandelkern gaat hierbij samenwerken met de frontale kwab. Hierdoor stappen zij naar voren als wij dat niet durven of kunnen. Zij kunnen door deze reactie in hun amandelkern juist handelend optreden en de brand bestrijden. Door de trainingen weten ze wat te doen (en kunnen ze over hun eigen angst heen te stappen). Hebben we hier dan toch de echte superman of supervrouw gevonden?!

Waarschijnlijk denk jij nu: waar heeft ze het over met haar doelgroep, ik doe het beter dan mijn leeftijdsgenoten! Ook dat is een interessante gedachte: ons brein zit zo in elkaar dat wij van onszelf vinden dat we het zelf altijd beter doen dan de ander (zelfoverschatting). Dat zit in onze natuur. Bijzonder hierin is dat juist jonge kinderen zichzelf beter op waarde schatten dan volwassenen. Uiteraard zitten er allerlei nuances in de doelgroepen, dus voel je niet aangesproken als het bij jou net even anders ligt ;-)