Op het achtererf van de zelfkazer stond, zoals altijd, zijn hoogwerker. Een hoogwerker is een vrij ongebruikelijk arbeidsmiddel in zijn branche, maar sommige ondernemers hebben nu eenmaal brede interesses en het is handig voor de uitleen en het overzicht. In de werkbak van de hoogwerker lag een steen. Geen stukje puin dat toevallig was achtergebleven na sloopwerk, maar een kloeke betonklinker van een kilootje of vier. Het meevoeren van straatstenen in hoogwerkerbakjes is natuurlijk een heel goed idee als je op hoogte onverwacht een stukje straatwerk moet leggen. Net zoals het meenemen van een friteuse en een diepvriezer vol frikandellen heel praktisch is, vooral als je hoogwerker weer eens in storing valt (wat dankzij alle beveiligingen een aannemelijk risico is). Wel even checken of het stopcontact in het bakje geschikt is voor het voeden van een twee kilowatt frietketel, want dat lurkt aardig aan de omvormer. Niet vergeten na het frituren de diepvriezer terug te prikken, want anders gaat de boel stinken. Alles tegelijk aansluiten en ook je haakse slijper inprikken geeft veel gedoe met smeulende snoeren en verdeeldozen, en struikelrisico's wil je graag vermijden in hoogwerkerbakjes (vooral naast een pruttelende Fritel). Enfin, u kent de regels vast beter dan ik.

Het was dus geen frituur maar de steen die mij op het spoor zette van de praktijken van zekere Poolse handwerkslieden. Waaghalzen die bij nacht en ontij en buiten ieders zicht de spot drijven met zowel het Nederlands arbocircus als met het gezonde verstand. Zelfs met het Poolse gezonde verstand, dat tóch al geneigd is tot bokkensprongen. Men geeft in Polen een opmerkelijke eigen uitleg aan de natuurwetten (een mens valt pas te pletter als het zijn tijd is) en wijt de eigen onhandigheid en de mankementen aan arbeidsmiddelen aan een niet te doorgronden of te beïnvloeden fatum; aan de wil van de Schepper waar de arme sappelaar niets aan kan veranderen. De Poolse arbeidsacrobaat ziet zijn eigen vernuft als een godsgeschenk en mijn steen (des aanstoots) als een nuttige handreiking van de Schepper. Zijn welkome bijdrage aan de vlotte voortgang van de lastige taken die het leven presenteert, al dan niet afgedwongen middels devoot gebed (ja, ik kom zo tot de kern van de zaak; niet zo ongeduldig). Het Poolse leven is sowieso een beproeving die draaglijk gehouden wordt met uitvindingen als Wódka, augurken en haring. Żubrówka, (de alcoholische doorontwikkeling met bizongras, hélemaal stand der techniek) mag in elke Poolse RI&E als oplossing voor alles, en staat als zodanig bovenaan de arbeidshygiënische strategie. Preventief en curatief inzetbaar en stukken betaalbaarder dan de dokter (waarover straks ook meer), zeker in Polen.

Wat was het geval? Telkens als ik mij als gecertificeerd hoger veiligheidsconifeer nog wat hoger waagde middels het gebruik van de bijna goedgekeurde zelfrijdende telescoophoogwerker van een bevriende zelfkazer met hoogtevrees (het krukje naast de melktank was voorbij de eerste trede al een uitdaging) lag daar die steen. Een steen des aanstoots, zo werd duidelijk toen bij herhaaldelijk lenen van de hoogwerker en verwijderen de steen, deze wederom in het bakje lag. Deze keer lag de muisgrijze klont niet naast, maar óp het veiligheidspedaal. Waarom zou de zelfkazer een steen op het pedaal leggen als hij met zijn (VVV-veiligheids)klomp of desnoods met de geitenharen sok met strontversterkte zool de hoogwerker prima ontgrendeld kan houden?

Toen ik – behulpzaam als ik ben en ook een beetje uit eigenbelang (ik heb al eens op hoogte naar frikandellen en tabak staan verlangen) – de hoogwerker naast de dieselpomp had gerangeerd trof ik de zelfkazer, die net genoegzaam stond te trekken aan een toeter Duitse tabak, selbst gebastelt. Net als zijn overall zijn lijf, kon de papieren omhulling de inhoud maar ternauwernood omvatten. Hij haalde op die manier ongeveer twintig shagjes uit een 50-grams Schachtel Drehtabak Feinschnitt (Selbstkäsepräferenz). Ook in Duitsland is tabak al duurder dan kaas, maar het rookt een stuk prettiger weg. Zelfkazers doen dat bij voorkeur naast hun dieselpomp. Gezien het vlampunt van diesel en de staat van de opstallen durfde ik het tanken desondanks aan. Het gulzige arbeidsmiddel slikte honderd liter in minder dan twee minuten weg. Dat doen de stamgasten van het dorpscafé net zo min na als de Poolse arbeidsmigranten (die iets later ter sprake zouden komen).

Langs de neus weg informeerde ik bij de dampende zelfkazer naar de gebruiken en opvattingen rond zijn arbeidsmiddelen. De hoogwerker (twintig meter werkhoogte, acht ton zwaar met de tank vol, maar zonder stenen in de bak) bleek niet zijn favoriete werktuig. Hij bewaarde zijn liefde graag voor zijn oude Fendt trekker, waarop hij wat hem betreft meer dan hoog genoeg zat. De hoogwerker bleek wél het favoriete speeltje van de stagiair, maar die was al eens uit het bakje gevlogen toen hij een drempeltje iets te vlot nam. Met de telescooparm horizontaal én ingeschoven sta je nog altijd een meter of zes voorbij de vaste as, en elk dwarsgenomen drempeltje wordt een factor drie versterkt doorgegeven aan het uiteinde van de arm. De stagiair werd zodoende als vanuit een middeleeuwse lepelblijde afgeschoten; losgerukt van bedienpaneel, gelukkig zonder harnasgordel, anders was hij door de vanglijn teruggerukt het bakje in, of op de rand, wat geen pretje is, vooral niet met het weekend in het vooruitzicht. Enfin, het is wel een snelle manier om stenen te lossen.

Na een korte evaluatie van de stagiair, die al een vrij omvangrijke lijst bijna-ongevallen en schades op zijn naam had staan (waarover ooit meer), vertelde de zelfkazer over de huidige frequent flyers, enkele Poolse zelfstandigen die geheel buiten zijn verantwoordelijkheid en zelfs buiten zijn medeweten zijn hoogwerker inzetten voor de verwijdering van een schuur van het achtererf. Contant afgerekend en meteen afgevoerd naar Polen met de twee keer verhoogde en drie keer verlengde Mercedes Sprinter met drie-assige aanhangwagen. Ze waren net bezig aan het derde ritje; dit keer slechts halfvol, maar dat was omdat een van de zelfstandigen op een meter of acht hoog naast het bakje was gestapt. Hij wilde graag even naar de dokter met zijn been want het zat beetje apart opgevouwen en het scharnierde op plekken waar dat voorheen niet het geval was. De eerstehulpdoos onder het veldbed in de Sprinter bevatte naast Żubrówka en ingeblikt tafelzuur weinig bruikbaars. De zelfkazer achtte het raadzaam om dat doktersbezoek in Polen te laten plaatsvinden, want daar begrepen ze misschien wél iets van zijn gekerm.

Had dat met de steen te maken? Nou, zei de zelfkazer, dat wil ik allemaal niet weten, maar die steen ligt volgens mij altijd op die knop, want daar kun je niet bij als je met je voet op de rand van de bak staat. Met je andere voet kun je dan die hendels bedienen. Staat niet in het handboek. Maar als ze hem slopen mogen ze hem zelf repareren. Maar nogmaals: ik ben er niet bij als ze staan te kloten, alleen toen Mikolaj beneden lag moest ik er dus even heen, want de koeien werden onrustig van het geloei. Ik moest nog wel met de vrouw van Woicieg bellen, want die spreekt drie woorden Duits. Dikke Mik lag dus beneden, Woicieg kon alleen met zijn vrouw praten en Jakub zat net aan de wodka. Elf uur 's ochtends en zondag, maar in Polen is de kerk dan al uit en bovendien bijna middag. Een hoop gezeik allemaal voor ik de boel had gestreken terwijl ik niet eens kon denken met dat lawaai van Mik. Een uurtje later hadden ze Mik eindelijk verdoofd. Na een fles wodka loeide hij een stuk minder en kon hij zelf met zijn dokter bellen. Ze hebben hem op zijn matras achterin gejonast en zijn naar Warschau gekoerst. Gelukkig hebben ze die schuur al betaald.

Van dokter Pekerjaan mag ik me niet opwinden. Ik zwengel de laatste druppels af en hang het vulpistool aan de spijker onder het tank-afdak. De zelfkazer knipt zijn peuk in de lekbak van zijn dieseltank en gaat verder met zijn zelfkazerij. Ik maak een veiligheidsrondje om de hoogwerker, peil alle vloeistoffen, spons wat bloedvlekken van het bedienpaneel met een kleffe uierdoek en check de batterij van mijn smartphone en het netwerk. De steen verstop ik in de lekbak in de hoop dat Dikke Mik en associés hem niet terugvinden.

Naschrift:

Nu, – een week later – zijn Woicieg, Jakub en Dikke Mikolaj weer gesignaleerd op het kaaserf. De steen hebben ze niet teruggevonden. Mik stond met één been in het gips in de hoogwerker, plastic zak eromheen getapet, voor de hygiëne. Zijn ene kruk stond met het handvat onder de reling klem op het veiligheidspedaal en met de rubberen bokspoot van de andere porde hij beurtelings in Jakub en Woicieg, die met een haakse slijpmachine de roestige bouten in de IPE-profielen te lijf gingen. Staand op de rand van de leuning, op zaterdagavond in de schemering, niets aan de hand, alles onder controle en volledig op schema.
Net als de zelfkazer doe ik alsof ik het niet heb gezien. Het is niet te bevatten en niet uit te leggen. Prettige voortzetting van uw vakantie.