Vorige week ontving elk personeelslid in vaste dienst een kort memo. De bedoeling van ons commanditair team was om het uitsluitend op papier te verspreiden op de woensdag voor Hemelvaart, waardoor de verwachte onvrede vooral thuis zou worden uitgeleefd. Dat was althans het doortrapte plan, maar zo ging het niet.

Scheurwater had Lonneke gevraagd het memo te corrigeren vóór verspreiding. Zij verwijderde de spelfouten, streepte wat stoplappen weg en hield zes zinnen over:

‘Memorandum, vertrouwelijk:
Beste …,
Zoals velen van jullie weten maakt Ons Bedrijf zware tijden door. De directie ziet zich daarom genoodzaakt tot het nemen van ingrijpende maatregelen. Wij verzoeken u op maandag 25 mei om 09.00 uur deel te nemen aan de online ZOOM-vergadering, waarin wij de nieuwe organisatorische structuur zullen presenteren. U ontvangt daarvoor een persoonlijke uitnodiging per mail. Met ieder van u zullen nadere afspraken gemaakt worden over uw dienstverband en de voorwaarden waaronder u uw werkzaamheden (zo mogelijk) kunt voortzetten. Let op: lekken naar de pers, het inschakelen van de vakbond of andere contraproductieve actie wordt bestraft.

Namens de voltallige Directie,
S. Scheurwater, Directeur en Drs. F.J.A.H.M. Gortworst, firmant.’

Lonneke achtte het verstandig even te checken of Marije van de OR wellicht iets toe te voegen had en stuurde haar en enkele andere sleutelfiguren een bcc van het gecorrigeerde concept. Ze had het net zo goed meteen in de WhatsApp kunnen kiepen, want een kwartier later lag het stuk al uitgeprint in het koffiehok van de lasserij, in het magazijn, bij de expeditie en had iedereen er via Snapchat, Facebook, Instagram of per ingekorte sms-samenvatting kennis van genomen. Doctorandus Gortworsts doopceel was inmiddels gelicht, zijn cv verspreid en de linkjes naar vonnissen in eerdere onverkwikkelijke procedures gedeeld. Voor een ouderwets productiebedrijf annex dienstverlener en handelsonderneming zijn we vrij vaardig met nieuwe media, dat mag gezegd. Dat het veiligheidsbeleid even geen prioriteit heeft is geen verrassing.

We ZOOMen ons te pletter. Aan sommigen van ons is goed te zien dat de kappers hun werk hebben hervat. Lonneke had al geklaagd dat haar onderkantje wat rommelig werd. Aangenomen dat ze de gespleten punten van haar coiffure bedoelde, is er inderdaad sprake van enige verfrissing. Anderen hebben het decorum compleet laten vervallen of ze staan nog op de wachtlijst van onze dorpskapper. De Bom, de projectleider-met-vage-taken, werkt alleen nog maar thuis, bij voorkeur in zijn ochtendjas. Zijn webcam biedt sinds enige dagen uitzicht op zijn tuin, waardoor we hem slechts waarnemen als een ongeschoren silhouet tegen een overbelichte achtergrond met parasol, tuinsproeier en kruiwagen (een arbeidsmiddel waar hij op het werk geen poot naar uitsteekt, en thuis ook niet want het staat al weken midden op het gazon). Het eerdere point of view in huize De Bom bood uitzicht op de deur van de badkamer, waar de oplettende waarnemer al enige malen een dame zónder badjas had zien passeren. Dat het niet zijn echtgenote was (of ze moet veertig pond zijn kwijtgeraakt) leidde tot parallelsessies en privéberichten die de effectiviteit van de vergaderingen geen goed deden.

ZOOM-vergaderen blijkt sowieso stukken minder effectief dan ons pré-corona wekelijkse management-overleg. Deelnemers hebben voortdurend last van defecte webcams, kunnen hun koptelefoon niet vinden, zijn nét een Windows-update aan het installeren of haken vervroegd af omdat de accu van de tablet leeg is en de adapter aan de spelcomputer van hun kroost hangt. Of ze zitten tegelijk ook te bellen, te breien en te bingewatchen.
Marije-van-de-OR is vanwege het memo de paniek nabij. Zij acht zichzelf ‘controller’ en onmisbaar hoeder van de kudde. De Wet op de Ondernemingsraden indachtig had zij toch anders dan via Lonneke op de hoogte gebracht moeten zijn. Nieuwe constructies zonder instemming van de OR? Geen denken aan. Haar zeggenschap is echter drastisch ingeperkt door een administratieve wijziging. Scheurwater heeft ter spreiding van het risico (wat bij hem altijd neerkomt op het veilig naar de eigen bankrekeningen leiden van ondoorzichtige geldstromen) Ons Bedrijf opgesplitst in verschillende BV’s. Waar de OR precies toe behoort en over gaat is onduidelijk.

De herstructurering raakt direct aan mijn persoonlijke omstandigheden: ik ben formeel nu niet meer in dienst van Ons Bedrijf C.V., maar van Scheurwater & Gortworst BV. Tegen een ‘meer marktconform’ honorarium (zo’n driekwart van wat het was) en vooralsnog zonder dertiende maand en vakantiegeld. Gezien mijn nieuwjaarsverzuim ten gevolge van mijn eigen onbesuisde actie met Diesel-Tinus’ lawinepijlen heb ik volgens Scheurwater wel voldoende vakantie genoten voor de rest van het boekjaar. Bovendien is het nu niet het moment om bezwaren te uiten over wat voor primaire of secundaire voorwaarden dan ook. Met preventiemedewerker Diesel-Tinus doet Ons Bedrijf al méér dan nodig aan arbo.

Kortom: ik mag me gelukkig prijzen dat ik nog in dienst ben. Van wie of wat en tegen welke voorwaarden doet er blijkbaar niet toe. Gortworst is geen haar beter dan Scheurwater en nog net iets minder begaan met arbeidsveiligheid. Het is een vies woord, net als ‘arbeidsvoorwaarden’, waar het kwalijk dicht in de buurt komt. De term komt niet voor in zijn vocabulaire. Risico-analyse gaat slechts over bedrijfseconomische risico’s en die zijn wél cruciaal voor ons voortbestaan. Dat hij zich met persoonlijk kapitaal als mede-eigenaar had ingekocht garandeerde zijn commitment, zo stak ik op in een kort anderhalvemetergesprekje op het parkeerterrein. Ik mis het schudden van handen deerlijk. In andere tijden zou Gortworst tijdens een hevig alcoholische receptie zijn gepresenteerd, misschien zelfs op de schouders zijn gehesen. Nu mogen we zijn muizige hoofd aanschouwen in een ZOOM-venstertje.

Wat voor vlees Scheurwater in onze kuip heeft getrokken was mij al duidelijk geworden tijdens de door Marije afgedwongen online-vergadering over het memo. De muizentronie van Gortworst trok scheef zodra Marije het woord nam. Verrassend hoe snel de toon is gezet en de verhoudingen zijn bepaald. Ik denk niet dat het gaat boteren tussen de twee, en een bosdag zit er voorlopig niet in.

Ook Scheurwater leek via de beperkte nonverbale transparantie van onze teleconferentie de spanning feilloos aan te voelen en gaf Marije te kennen dat als ze nog éven door mekkerde de hele OR zou worden opgeheven, als hij dat al niet was. En voegde er – een beetje over the top – aan toe dat ze mét haar vieze ficus, mottige vloerkleed én haar onzindelijke kat op kon donderen. Dat ze haar onbespoten tuinbonen elders mocht gaan uitventen want op haar soort zat geen werkgever te wachten. Het leek me het juiste moment om er eens een neutraal agendapunt in te gooien. Iets over het gebruik van mondkapjes bijvoorbeeld.

Scheurwater had met zijn tirade wel bereikt dat Gortworst wist hoe de wind stond. Dat hij, de nestor van Ons Bedrijf, zelfs in barre tijden niet met zich liet sollen. Dat hij dat virus net zo min had gecreëerd als premier Rutte en dat niemand zo zwaar aan leed als hij (behalve Knijtijzer zaliger). Gortworst was onze redder in nood en verdiende beter dan vooringenomen wantrouwen.
De oude zakenvriend van Scheurwater had vaker met het crisisbijltje gehakt; hij houdt zijn bijltje vlijmscherp. Ondanks de zenuwtics in zijn muizengezicht bleef hij uiterst correct en beleefd. Marije, gewend aan Scheurwaters tact, liet zich inpakken.

Als crisisadviseur heeft Gortworst ruime ervaring in het afwaarderen van assets, het overhevelen van activa, het administratief omzetten van VOF’s in BV’s en vice versa. Alles met het leegtrekken van de staatskas als doel. Gortworst schijnt als commercieel econoom afgestudeerd te zijn op de macro-economische effecten van overheidssubsidie. Zijn persoonlijke micro-economische drijfveer is duidelijk na een snelle blik op het parkeerterrein voor de hoofdingang. Scheurwater heeft het partnerschap beklonken met een directieparkeerplaats voor Gortworst. Gortworst was bereid af te zien van een laadpaal; daarvoor had hij ‘een dozijn cilinders teveel onder de motorkap’, zo meldde hij met een fijnzinnig glimlachje.

Over naar de arbeidsveiligheid, die zich beperkt tot de risico’s en beheersing van één biologisch agens; SARS N-Cov 19. Dat je ook nog van steigers kunt lazeren, jezelf kunt elektrocuteren of gewoon in een machine kunt draaien is een gegeven dat voldoende bekend wordt verondersteld. Het fatum, de toorn van de Schepper. Als je niet uit je doppen kijkt krijg je ongelukken. Intussen heeft de coronastress al geleid tot een toename van het aantal incidenten op onze werkvloer, want op één ding letten was al veel gevraagd, laat staan dat elke activiteit ook nog voorafgegaan moet worden door een corona-LMRA. Het virus geldt als excuus voor alles. Opruimen van gereedschap doen we niet meer: als er iets rondslingert ligt het ‘in quarantaine’. Net als alle materiaalresten, schoren van rolsteigers en productieregistratieformulieren. Als er eventjes onvoldoende toezicht is komt dat doordat men elders druk is met ontsmetten van de klavieren en het niet bijwonen van de digitale toolboxmeetings. We proberen het wel, maar slechte wifi of het overschrijden van het dataquotum van het smartphoneabonnement kan ons niet worden verweten, toch? Alles komt door het virus.

Ik heb geprobeerd de neveneffecten van corona onder de aandacht van het management te brengen in onze ZOOMvergadering, maar die zet nog minder zoden aan de dijk dan de wekelijkse pre-coronabijeenkomsten. Terwijl we inmiddels voldoende ervaring zouden moeten hebben met webcams en hoofdtelefoons en telediscipline. De nuchtere constatering dat het vergaderen op afstand te weinig vruchten afwerpt (door Scheurwater, in iets andere bewoordingen) heeft ertoe geleid dat de vergaderfrequentie is gehalveerd. Niet meer wekelijks, maar tweewekelijks. Met het verzoek om voorbereid en aangekleed deel te nemen. Ik heb voorgesteld om in het nieuwe regime ook de agenda en de notulist te herintroduceren, met Lonneke als coördinator, maar juist op dat moment bleek er iets loos met de verbindingen.

Op de keper beschouwd zijn we tamelijk stuurloos. Zelfs de primaire processen, het inkopen, produceren en verkopen en het leveren van diensten lijken afhankelijk van ad-hoc aansturing door elke functionaris die maar bereikbaar is. Iedereen valt terug op oude gewoonten. Deelprocessen die bij ISO-audits waren gesneuveld herleven als Japanse duizendknoop op de composthoop. Scheurwater is de laatste die ook maar ergens bij betrokken wordt, terwijl zijn regelreflexen heviger zijn dan ooit. Hij bemoeit zich met álles waar hij lucht van krijgt. Vorige week was dat ons voormalige fietsenhok. Dat verhaal deel ik nog even, want het raakt aan mijn kerntaken.  

Zoals u weet rest van ons fietsenhok nog slechts een rij betonnen palen op onze achterplaats. Ontploft, afgebrand, gesaneerd en al tijden sluimerend agendapunt in het MVO-overleg. Onze eigen Acropolis was tot voor kort slechts een hangplek voor rokende ouderen, maar is nu verworden tot urinoir. Met name de lasserij frequenteert de openluchtgelegenheid met groot enthousiasme. De heren smeertarken (titel gemunt door Marije) weigeren om nog langer gebruik te maken van het bedrijfssanitair, ook al wordt dat meerdere malen daags ontsmet. Vorige week vrijdag leidde het wildplassen in ons fietsenhok tot zo’n stuwmeer aan urine dat zich een vloeistofstroom via de openbare weg het Retediep in baande. Het aanpalend bedrijf had zich schriftelijk beklaagd bij de gemeente over de wantoestanden, met name over het uitzicht dat hun directievertrekken hadden op het gewraakte deel van ons terrein. De milieuambtenaar, toch al geen onbekende werd er op uitgestuurd om te bemiddelen. Scheurwater opperde dat je een flinke verrekijker in stelling moet brengen om aanstoot te kunnen nemen, maar heeft er weer een conflict bij.
Het lijkt me wel een klusje voor Drs. Gortworst. Ik ga mijn vingers er niet aan branden.

Tot over een maand. Het zal me weinig moeite kosten om tijd vrij te maken voor de verslaggeving.