Meer schijnzelfstandigen claimen werknemersrechten

De schrik voor de aangescherpte controles op schijnzelfstandigheid zit er stevig in, zowel bij de opdrachtgevers als bij de zzp'er zelf. Werk-/opdrachtgevers hebben niet alleen te vrezen voor naheffingen van de Belastingdienst, maar ook voor claims van zzp'ers die achteraf bezien gewoon bij hen in dienst hadden moeten zijn. Het programma Nieuwsuur onderzocht 47 rechtszaken.

Werkgevers dragen voor hun werknemers sociale lasten af, ze hebben werkgeversverzekeringen en vergoeden reiskosten, betalen voor scholing en arbeidsmiddelen en ze verstrekken gratis pbm aan hun personeel. Als ze werk uitbesteden aan onderaannemers of zelfstandigen dan dragen ze die kosten in de regel niet, want óf de plicht verschuift naar de onderaannemer óf naar de zzp'er, die het zelf regelt. Of niet. Als de zzp'er het namelijk niet regelt zijn diens kosten lager en kan hij voor een (soms onrealistisch) laag tarief aan de slag. Dat de zzp'er geen pensioen opbouwt en vaak niet verzekerd is wordt gezien als een individuele zorg voor later. Maar er zijn(schijn-) zzp'ers die hun zorg alsnog tot die van hun opdrachtgever maken.

Eis met terugwerkende kracht

Het actualiteitenprogramma Nieuwsuur meldde maandag 12 mei dat tientallen schijnzelfstandigen de gang naar de rechter hebben gevonden. De zzp'er die volgens de criteria van de Belastingdienst eigenlijk in dienst van zijn opdrachtgever had moeten zijn kan namelijk tot vijf jaar na het verrichten van de arbeid zijn werknemersrechten opeisen. In Nieuwsuur vertelt freelance barbier Kishan Chote over het gebrek aan beslissingsruimte bij zijn voormalige opdrachtgever. Die bepaalde zijn werktijden, zijn vakantieplanning en zijn tarief. Bovendien moest hij naast het kapperswerk onbetaald schoonmaakwerk doen en mocht hij geen andere opdrachtgevers hebben. Zijn advocate Hester Ulehake Smink verdedigde met succes dat er sprake was van een gezagsverhouding. De opdrachtgever was ook volgens de arbeidsrechter feitelijk zijn werkgever en werd veroordeeld tot nabetaling van de premies, vakantiegeld en een boete.

Handbalclub bankroet

In de uitzending werd ook de bestuurder van handbalvereniging de Limburg Lions geïnterviewd over een conflict met een oud-speler. Door een ernstige blessure die hij als (schijn-)zzp'er bij de club opliep is de man langdurig ziek. De rechter vond dat de speler een vast contract had moeten hebben en oordeelde dat de club hem had moeten doorbetalen tijdens zijn ziekte. Nu de club met terugwerkende kracht 50 duizend euro moet nabetalen, heeft de club faillissement aangevraagd.

Naschok Deliveroo-arrest

Nieuwsuur onderzocht 47 recente zaken die schijnzelfstandigen tegen hun opdrachtgevers hadden aangespannen. In 24 gevallen werd de schijn-zzp'er in het gelijk gesteld, in de andere helft van de gevallen vond de rechter dat de zzp'er toch echt zelfstandige was. Er lijkt een trend in gang gezet door het spraakmakende proces waarin maaltijdbezorger Deliveroo als werkgever van de fietsende bezorgers werd gezien.

Vordering achterstallig pensioen

Hoogleraar arbeidsrecht Evert Verhulp ziet de golf rechtszaken als logisch gevolg van de huidige terughoudendheid bij het inhuren van zzp'ers: de zzp'ers vragen zich af waar hun inkomen nu vandaan moet komen en kijken of er nog iets te vorderen valt. Daarbij doet Verhulp een voorspelling: schijnzelfstandigen gaan ook hun pensioenrechten met terugwerkende kracht opeisen, wat een forse aanslag op het collectief vermogen van de pensioenfondsen zal betekenen.

Voorspelling golf claims

Ook arbeidsrechtadvocaat Ruud Schepers waarschuwt werkgevers voor mogelijk nog volgende claims uit de grote groep van totaal 1,3 miljoen zzp'ers in Nederland. De Belastingdienst handhaafde tot begin 2025 niet op schijnzelfstandigheid, maar er gold geen zogenaamd 'moratorium' op vakantiegeld, pensioenrecht en doorbetaling bij ziekte. Achteraf erkende schijnzelfstandigen kunnen hun wettelijke rechten opeisen. De nieuwe Wet VBAR (Wet verduidelijking beoordeling arbeidsrelaties) zou een golf claims nog kunnen beperken. Zo niet, dan hebben vooral de pensioenfondsen een probleem.

Minder zzp'ers

De angst voor boetes en navorderingen heeft al veel organisaties doen besluiten minder of geen zzp'ers meer in te zetten, zelfs als dat leidt tot gaten in hun dienstverlening. Uit cijfers van het CBS blijkt dat er in het eerste kwartaal van 2025 voor het eerst sinds tien jaar sprake is van een daling van het aantal zelfstandigen: netto waren er 26.000 minder dan in het eerste kwartaal van 2024.

Bronnen: Nieuwsuur, CBS. Zie ook: NVVK nieuws